یکی از منابع مهم اقتصاد روستایی بویژه در مناطق شمالی ایران تالاب ها یا در اصطلاح عامیانه آب بندان ها میباشند که علاوه بر تأمین آب کشاورزی اراضی شالیزاری در زمینه های متعددی از جمله پروش و صید ماهیان گرم آبی، توسعه صنعت اکو توریسم ،تامین منابع آب سفره های زیر زمینی وهمچنین بعنوان زیستگاه میلیون ها پرنده مهاجر آبزی وکنار آبزی در فصول مختلف سال ضمن ایجاد اشتغال درآمدهای سرشاری را برای روستائیان عزیز فراهم می نماید. نقش آب بندان در تولیدات مربوط به بخش کشاورزی بسیار مهم می باشد بطوریکه به گفته کارشناسان ۵۰ درصد تولیدات استان مازندران مربوط به این منابع آبی می باشد.برای پرداختن به اهمیت وجایگاه آب بندانها در توسعه خودکفایی اقتصادی بویژه در روستاها لازم است به برخی از مهمترین کارکردهای اقتصادی این منابع غنی اشاره گردد وآن عبارتند از:
۱- تامین آب زراعی :
بر اساس آمارهای منتشره توسط سازمان جهاد کشاورزی بالغ بر ۷۳۰ قطعه آب بندان بزرگ وکوچک درسطح استان مازندران با مساحتی بالغ بر ۱۶ هزار هکتار تامین کننده ( ۲/۵ درصد مساحت استان) آب مورد نیاز بیش از ۱۲۰ هزار هکتار از اراضی شالیزارهای استان می باشد . حجم آب ذخیره شده در این مخازن طبیعی بالغ بر ۳۶۰ میلیون متر مکعب می باشد .بررسیهای کارشناسان کشاورزی موید این مطلب است که به ازای هر هکتار آب بندان ۵ تا ۶ هکتار زمین شالیزاری آبیاری می شود.
۲- پرورش ماهی
یکی دیگرکارکردهای اقتصادی آب بندانها پرورش ماهیان گرم آبی است که از منابع ارزشمند تولید ثروت قلمداد می گردد. در این زمینه وبر اساس آمار منتشره از سوی مسئولان سازمان جهادکشاورزی استان در برخی سال ها میزان صید ماهیان گرمابی در آب بندان ها بیشتر از صید ماهیان در دریای خزر بوده است. برای مثال تنها در استان مازندران سهم تولید ماهیان پرورشی در آب بندان ها نسبت به ماهیان گرمابی استان ۸۲ درصد و نسبت به ماهیان گرمابی کل کشور حدود ۲۵ درصد است.تولید ماهی در آب بندان های استان مازندران در سال ۱۳۸۶ بالغ بر ۲۴ هزار تن اعلام شده است.
۳- پناهگاه حیات وحش پرندگان مهاجر
از سوی دیگر پوشش های گیاهی، مأمن مناسبی برای ایجاد پناهگاه و امنیت پرندگان و شرایط خوبی برای آشیانه سازی و زادآوری انواع پرندگان، پستانداران و گونه ای موجودات بی مهرگان آبزی است. کارشناسان ۲۴۷ نوع پرنده مهاجر را شناسایی کرده اند(همشهری آنلاین) که به حدود ۴۵۰ آببندان مازندران مهاجرت می کنند. مهمترین این سکونتگاه ها بگفته کارشناسان محیط زیست استان میانکاله ، فریدونکنار، زرینکلا، سیدمحله ،لاریم می باشد که باید جدی گرفته شود. متاسفانه شکار بی رویه آنان ودلسوزیهای غیر مسئولانه باعث شد تعداد پرندگان مهاجری مثل قو سفید،فلامینگو، مرغابی از ۷۰ هزار بال در دهه گذشته به ۵ هزارکاهش یابد.(دکتر کهرم، همشهری آنلاین)
۴-توسعه گردشگری
آب بندان ها یکی از اصلی ترین دلایل جلوگیری از مهاجرت جوانان روستایی به شهرها می توانند باشد. به نظر بنده در صورت مدیریت درست بر این دریاچه ها باید فرصت مناسبی برای رونق صنعت اکو توریست(طبیعت گردی) فراهم گردد.اهمیت توسعه اکوتوریسم زمانی نمایان می شود که بدانیم متوسط سفر ۵۰ درصد اکوتوریست های جهان بین ۸ تا ۱۴ روز است و براساس آمارها هر اکوتوریست به طور متوسط بین یک هزار تا یک هزار و ۵۰۰ دلار درآمد ارزی به ارمغان می آورد اگر این آمار با آمار و حجم بالای توانمندی های اکوتوریستی ایران واستان مازندران بویژه بر اساس طبیعت بکر ودست نخوره مازندران سنجیده شود ، آن گاه پی می بریم که ایران قادر است تا چه مقدار ارز از طریق توسعه اکوتوریسم عاید کشور کند
همانطور که مستحضرید در لاریم نیزحدود ۳۰۰ هکتار آببندان وجود دارد که متاسفانه درطول سالهای اخیر به آن توجه جدی نشده است .این آبندانها با حجم آبگیری ۵ میلیون متر مکعب توانایی تامین آب حدود ۶۰۰هکتار از اراضی شالیزاری لاریم بزرگ را دارا می باشد ضمن اینکه انواع متعدد فعالت اقتصادی که که در ابتدای مطالبم ذکرکردم را دارا می باشد.
فلذا برنامه ریزی جهت ایجاد فرصت مطالعاتی پژوهشگران ، دوستداران محیط زیست وگردشگران داخلی وخارجی میتواند رونق اقتصادی منطقه را فراهم نمایند.اشتغال پایداری که میتواند منجر به کاهش مهاجرت جوانان به شهرها شده وبسیاری ازمعظلات اجتماعی ناشی از فقر وبیکاری را کاهش دهد.
به نظربنده در این مسیر باید خودکفایی اقتصادی را برای همه مردم لاریم فراهم نمود واین شدنی است اگر مشارکت همراهی واعتماد اجتماعی به افراد توانمند در عرصه مدیریتی حاکم گردد.آب بندان صرف نظراز نگاه ما به مسئولین دولتی برای جذب اعتبارات ، باید درقالب شرکتهای عام المنفع مردمی در لاریم مدیریت شود بطوریکه هر لاریمی بتواند درآن سهیم باشد.
نکته آخر اینکه اگر اندکی مسئولان محیط زیست با آینده نگری بیشتر وآموزش همگانی ،نظارت موثر تری بر کار شکارچیان غیر مجازداشته زمینه برای اشتغال پایدار فراهم خواهد شد.به نظر اینجانب احداث پایگاه زیست بوم طبیعی شمال کشور بمنظور مطالعه وانجام تحقیقات وپژوهشهای علمی توسط دانشجویان ،اساتید دانشگاه ومحققان میتواند در این مسیر کارگشا باشد ضمن اینکه بعنوان یک پارک طبیعی آبی جذب گردشگران برای طبیعت گردی میتواند نقش موثری در حفظ این منابع ارزشمند اقتصادی، حفظ محیط زیست واحیاء برخی گونه های نادرپرندگان مهاجرباشد.
محمدمدانلو
کارشناس ارشد جامعه شناسی
